ขนาดปั๊ม (Pump Sizing — NPSH + System Curve)
ตรวจสอบจุดทำงานของปั๊ม (intersection ของ pump curve และ system curve) พร้อมประเมินความเสี่ยง cavitation จาก NPSHa เทียบกับ NPSHr — ใส่ค่าจาก nameplate ของปั๊มและสภาพการติดตั้งจริง
ขั้นสูง: ระดับความสูง (กระทบ )
| Q (m³/h) | H (m) | NPSHr (m) | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| 0.0 | 50.00 | 3.50 | |
| 4.9 | 49.60 | 3.50 | |
| 9.8 | 48.42 | 3.50 | |
| 14.6 | 46.44 | 3.50 | |
| 19.5 | 43.66 | 3.50 | |
| 24.4 | 40.10 | 3.50 | |
| 29.3 | 35.74 | 3.50 | ← BEP + จุดทำงาน |
| 34.1 | 30.59 | 3.50 | |
| 39.0 | 24.65 | 3.50 |
| 0 | IFR | ||||
| REVISION | ISSUE DATE | PREPARED BY | CHECKED BY | APPROVED BY | REVISION STATUS |
| Customer PROJECT NO. : | DEKEN PROJECT NO. : | ||||
Page 2 / 3 | CENTRIFUGAL PUMP — PROCESS DATASHEET API STD 610 12th ed. / ISO 13709 / Hydraulic Institute HI 14.6 | Rev.0 | |
| Customer | Job Name | ||
| Location | Job No. | ||
| Item Name | Item No. | ||
| Type | No. of Req'd | ||
| Size | Manufacturer | ||
| OPERATING CONDITION | |||
| Liquid Handled | Operation | ||
| Material Feature | Installed Place | ||
| Specific Gravity (kg/m³) | Operating Temperature (°C) | ||
| Viscosity (cP) | Operating Pressure (kg/cm²G) | ||
| pH Value | Rated Flow / Head | 27.5 m³/h · 37.4 m | |
| Solids loading | Particle size (PSD) | ||
| Corr. / Eros. caused by | |||
Note Process datasheet for EGAT bidding — mechanical/construction detail by vendor. | |||
| SPECIFICATION | |||
| Code Requirement | Casing — material | ||
| Design Pressure (kg/cm²G) | Impeller — material | ||
| Design Temperature (°C) | Shaft — material | ||
| Test Press. Hydro. (kg/cm²G) | Wear-ring — material | ||
| Stress Relieved | Mechanical seal (API 682) | ||
| Radiograph | Seal flush plan | ||
| Flange Code | Radial / Thrust bearing | ||
| Lubrication | Coupling | ||
| Baseplate | Motor insulation | ||
| Driver type | Rated driver power | ||
| Driver speed | Electrical | ||
| Suction nozzle (nominal) | Discharge nozzle (nominal) | ||
| Accessories | |||
| Spare Parts | |||
| Remarks | |||
Page 3 / 3 | CENTRIFUGAL PUMP — PROCESS DATASHEET API STD 610 12th ed. / ISO 13709 / Hydraulic Institute HI 14.6 | Rev.0 | |
| PROCESS / OPERATING CONDITIONS (calculation inputs) | |||
| Liquid | Density / SG | 998 kg/m³ · SG 0.998 | |
| Rated flow Q | 27.52 m³/h | Rated total head H | 37.38 m |
| PUMP PERFORMANCE (computed) | |||
| Efficiency @ rated | 69.5 % | % of BEP flow | 92 % |
| Hydraulic power | 2.80 kW | Shaft (brake) power | 4.02 kW |
| BEP flow / head | 30.0 m³/h @ 35.0 m | η at BEP | 70.0 % |
| Shut-off head | 50.0 m | NPSH required @ BEP | 3.50 m |
| NPSH available | 8.37 m | NPSH margin | 4.87 m |
NPSH assessment ปลอดภัย — NPSH margin เพียงพอ (≥ 1.0 m) | |||
| TESTING & REFERENCES | |||
| Performance test | NPSH test | ||
| Hydrostatic | Vibration check (run test) | ||
References API STD 610 12th ed.; ISO 13709; HI 14.6 (test); API 682 (seals); API 671 (coupling). เครื่องคำนวณช่วยตั้งต้น — Q/H/η/BEP/NPSH เป็นค่าจากเส้นโค้งปั๊ม + system curve; วิศวกรผู้ออกแบบและผู้ผลิตต้องตรวจสอบและรับรองก่อนออกเอกสาร. | |||
| Made by | Checked by | Apr'd by | Page |
| 1 / 1 | |||
NPSH คืออะไร?
NPSH (Net Positive Suction Head) คือ "เฮดความดันสุทธิเหนือความดันไอ" ที่ของไหลมีตอนเข้าปั๊ม วัดเป็นเมตรของของไหล (m of head) ใช้เพื่อตอบคำถามว่า "ของไหลที่กำลังจะเข้าใบพัดปั๊ม จะเดือดเป็นไอหรือยังเป็นของเหลว"
มีสองค่า: NPSHa (Available — ระบบจ่ายให้ปั๊มได้แค่ไหน) และ NPSHr (Required — ปั๊มต้องการเท่าไรไม่ให้ cavitate, ผู้ผลิตระบุไว้ใน datasheet) ระบบจะปลอดภัยเมื่อ โดยมีระยะเผื่อ (margin) อย่างน้อย ตามแนวทางของ Hydraulic Institute
ถ้า NPSHa ตกต่ำกว่า NPSHr ของไหลจะเดือดในช่องดูด เกิดฟอง (cavitation bubbles) ที่จะยุบตัวอย่างรุนแรงเมื่อเจอบริเวณความดันสูงในใบพัด ผลคือเสียงผิดปกติ การสึกกร่อน เฮดและประสิทธิภาพตกในระยะยาว และอายุแบริ่งสั้นลง
System curve คืออะไร?
System curve คือ "ความต้องการของระบบ" — เฮดที่ปั๊มต้องสร้างเพื่อให้ของไหลไหลได้ที่อัตรา หนึ่ง ประกอบด้วยสองส่วน:
- เฮดสถิต (static head): ความสูงและความดันที่ต่างกันระหว่างต้นทางกับปลายทาง — ไม่ขึ้นกับ Q
- เฮดพลวัต (dynamic head): แรงเสียดทานในท่อและฟิตติ้ง — แปรตาม
กราฟของ เทียบกับ จึงเริ่มจาก static head ที่ แล้วโค้งขึ้นแบบกำลังสองตามอัตราการไหล
Pump curve และจุดทำงาน
Pump curve คือ "เฮดที่ปั๊มสร้างได้" ที่อัตราการไหลต่างๆ — โดยทั่วไปเริ่มจาก (shutoff head, Q=0) แล้วลดลงเรื่อยๆ จนถึงจุด runout ผ่านจุด BEP (Best Efficiency Point) ที่ปั๊มมีประสิทธิภาพสูงสุด
จุดทำงาน (operating point) คือจุดที่ pump curve ตัดกับ system curve — เป็นจุดเดียวที่ "เฮดที่ปั๊มสร้าง" = "เฮดที่ระบบต้องการ" ทำงานได้แบบ steady state ปั๊มไม่สามารถทำงานนอกจุดนี้ได้เว้นแต่จะมีวาล์ว throttle เพิ่มความดันตก
ภาพประกอบ (Visualization)
สามภาพต่อไปนี้แสดง 3 มุมของ pump sizing — NPSHa build-up (เห็นแต่ละส่วนที่บวก/ลบใน NPSHa), operating-point map (จุดที่ pump curve ตัด system curve), และ ผังการคำนวณ (5 ขั้นตอนภายในเครื่องคำนวณ). ตัวเลขในภาพเป็นค่าจริงจากที่คุณป้อนในหน้านี้
แต่ละแถบสีแสดงส่วนที่บวก/ลบให้กับ NPSHa เริ่มจาก 0 ที่ซ้าย → สิ้นสุดที่ NPSHa สุทธิ เปรียบเทียบกับเส้น NPSHr (ปั๊มต้องการ) และระยะเผื่อ
เส้นโค้งปั๊ม (สีส้ม) = สิ่งที่ปั๊มสร้างได้ · เส้นโค้งระบบ (สีน้ำเงินขีดประ) = สิ่งที่ระบบต้องการ จุดที่ทั้งสองตัดกัน = จุดทำงานจริง
ลำดับการคำนวณภายในเครื่อง 5 ขั้นตอน — เริ่มจาก inputs, ผ่าน NPSHa และ system curve, ลงเอยที่จุดทำงานและสถานะ cavitation
ทำไมต้องคำนวณ?
- ป้องกัน cavitation: เลือกขนาดปั๊มให้เหมาะกับสภาพการติดตั้ง (อุณหภูมิของไหล, ระยะเฮดดูด, ระดับความสูง)
- ทำงานใกล้ BEP: ปั๊มที่วิ่งห่างจาก BEP มากๆ จะมีประสิทธิภาพต่ำ สั่นสะเทือนสูง อายุการใช้งานสั้น การคำนวณก่อนติดตั้งช่วยให้เลือกปั๊มที่ "match" กับระบบ
- ทำนาย Q จริง: อัตราการไหลที่ pump จริงๆ จะส่งได้ ขึ้นกับทั้งปั๊มและระบบ ไม่ใช่ค่าที่ระบุใน spec อย่างเดียว — ต้องหาจุดตัดของสองเส้นโค้ง
- ตรวจสอบ pressure rating: หาว่า peak head ที่ปั๊มสร้าง (โดยเฉพาะใกล้ shutoff) เกิน rating ของท่อขาออกหรือไม่
วิธีคำนวณ — 5 ขั้นตอน
เครื่องคำนวณนี้ใช้ 5 สูตรที่ทำงานต่อกัน: NPSHa → suction friction → pump curve → system curve → operating point
แตก NPSHa เป็น 4 ส่วน — เฮดบรรยากาศบวก ถ้ามีความดันบนถัง, เฮดสถิต (บวกถ้า flooded ลบถ้า lift), เฮดความดันไอ (ลบเสมอ), และเฮดเสียดทานท่อดูด (ลบเสมอ)
- ความดันบรรยากาศ, Pa (ใช้ ISA barometric formula ปรับตามระดับความสูง)
- ความดัน gauge ของถังต้นทาง, Pa (= 0 ถ้าเปิดสู่บรรยากาศ)
- ความดันไอของไหลที่อุณหภูมินั้น, Pa (น้ำที่ 20°C ≈ 2,340 Pa, ที่ 60°C ≈ 19,940 Pa)
- ความหนาแน่น, kg/m³
- + ถ้า flooded suction (ของไหลเหนือปั๊ม), − ถ้า lift
- แรงเสียดทานในท่อดูดที่อัตราการไหลทำงาน, m
ใช้สมการ Darcy–Weisbach กับ minor loss สรุปรวม:
ค่า friction factor หาได้จาก Swamee–Jain (สูตรอัตโนมัติของ Colebrook สำหรับการไหลแบบ turbulent):
ที่ ใช้ (laminar) และเชื่อมระหว่าง 2,000–4,000 ด้วย smoothstep เพื่อไม่ให้กราฟกระโดด
สูตรเส้นโค้งปั๊มแบบ 2-จุด — แม่นยำที่ shutoff () และที่ BEP () ใกล้เคียงในช่วงระหว่างกลาง
แปลงทุกแรงเสียดทานเป็นค่าสัมประสิทธิ์รวม :
(รวมทั้งท่อก่อนและหลังปั๊ม สมมติว่าเส้นผ่านศูนย์กลางและวัสดุเหมือนกัน), และ
= ความสูงรวม + Δ ความดันถัง / () = net static lift ที่ปั๊มต้อง "ยก" ของไหลขึ้นไปถึงปลายทาง
ตั้ง แล้วแก้สมการได้เป็น:
ถ้า หมายความว่าระบบต้องการเฮดมากกว่าที่ปั๊มสร้างได้ ที่ shutoff → ปั๊มจะไม่สร้างการไหล (no-flow churning)
ตัวอย่างคำนวณ (ค่าเริ่มต้นของเครื่องคำนวณ)
น้ำที่ 20°C, ปั๊มขนาดกลาง 5.5 kW () ดูดจากถังเปิด flooded 1 m, ผ่านท่อเหล็ก Sch 40 DN50 — ท่อดูดยาว 5 m + Σ K_suction = 2.30, ส่งขึ้นไปสูง 25 m, ท่อขาออกยาว 25 m + Σ K_disch = 6.75
ระยะเผื่อ → ปลอดภัย (margin ≥ 1 m)
หมายเหตุ: ก่อนการอัปเดต (ที่ไม่ได้นับ ของท่อขาออก) เครื่องคำนวณรายงาน m³/h และ m — ค่าเก่าสูงเกินจริงเพราะ k ต่ำกว่าที่ควร ประมาณ 2 เท่า สำหรับ riser 25 m ตามปกติ
ข้อจำกัด และเมื่อไรควรใช้ตัวจำลองเต็มรูปแบบ
เครื่องคำนวณนี้เหมาะสำหรับ "quick check" ก่อนติดตั้งปั๊มเดี่ยวกับระบบเดียว — ใช้สูตรปิดทั้งหมด ไม่มีการ iterate
- Pump curve เป็น parabolic 2-จุด: แม่นยำที่ shutoff และ BEP รูปร่างจริงอาจชันกว่าเล็กน้อยใกล้ runout
- NPSHr คงที่: ในความเป็นจริง NPSHr มีค่าสูงขึ้นเมื่อ Q เพิ่ม โดยเฉพาะที่ Q สูงกว่า BEP — ใช้ค่า "NPSHr ที่ BEP" เป็นตัวเทียบโดยรวม
- ของไหล Newtonian: สูตร friction factor ใช้สำหรับของไหลทั่วไป ของไหลที่มี shear-thinning behavior (เช่น mud, polymer slurry) ต้องใช้ correlation เฉพาะ
- ปั๊มเดี่ยว ระบบเดี่ยว: ไม่รองรับ parallel/series pumps, multi-branch networks, หรือ control valve modulation
ใช้ ตัวจำลอง GGA เต็มรูปแบบ ของ DekEn เมื่อต้องการ:
- โครงข่ายท่อหลายสาขา หรือ pump array (parallel/series)
- Real spline-based pump/efficiency/NPSHr curves จาก vendor data
- VFD speed control พร้อม affinity laws
- Surge protection sizing (air vessel, surge tank)
- Validation against Idelchik bend/tee correlations
เอกสารอ้างอิง
- Hydraulic Institute Standards (ANSI/HI 9.6.1): แนวทางคำนวณและระยะเผื่อ NPSH (≥ 1.0 m, ขั้นต่ำ 0.5 m สำหรับการใช้งานชั่วคราว)
- Crane Technical Paper No. 410: "Flow of Fluids Through Valves, Fittings, and Pipe" — ตาราง K-factors สำหรับฟิตติ้งทุกประเภท ใช้เป็นแหล่งข้อมูลหลักของ K-factor library ในเครื่องคำนวณนี้
- Mott, R.L. (2013): Applied Fluid Mechanics, 7th ed., Pearson — ตำราเรียนพื้นฐาน ครอบคลุม Bernoulli, energy equation, friction loss, pump selection
- Swamee, P.K. & Jain, A.K. (1976): "Explicit equations for pipe-flow problems," J. Hydraulics Div., ASCE — สูตรปิดของ friction factor ที่ใช้ในขั้นตอนที่ 2
- ASME B36.10 / B36.19: มาตรฐานความหนาผนัง pipe schedule ที่ใช้ในตารางขนาดท่อ
- DekEn solver validation: ตัวคำนวณนี้ใช้สูตรเดียวกับ backend pump engine ที่ผ่านการ validate กับ FluidFlow vendor solver (5 test cases, MF-01 to MF-05) — ดูได้ใน การตรวจสอบความถูกต้อง ในเมนูหลัก
Indicative engineering results — DekEn implements published methods but is not a substitute for a licensed Professional Engineer. Verify against project data and applicable codes before construction, procurement, or RFQ.
ผลการคำนวณเป็นค่าเบื้องต้น — DekEn ใช้วิธีมาตรฐานที่อ้างอิงได้ แต่ไม่ใช่สิ่งทดแทนวิศวกรวิชาชีพ (PE) โปรดตรวจสอบกับข้อมูลโครงการและมาตรฐานที่เกี่ยวข้องก่อนนำไปก่อสร้าง จัดซื้อ หรือออก RFQ